Martijn Rosdorff

Met het verdwijnen van de Nachtdienst verdwijnt niet alleen een programma. Er verdwijnt een hele cultus. Een luistercultus rond een betrekkelijk eenvoudig idee: luisteraars helpen andere luisteraars. Toen, bijna 2 jaar geleden, het format van Nachtdienst werd veranderd, was het eigenlijk al een beetje voorbij met die cultus. Voor wie het niet weet: ruim 25 jaar lang stelden luisteraars vragen op de radio waar andere luisteraars dan weer het antwoord op gaven. In de 'nieuwe' Nachtdienst moesten verhalen centraal staan en mocht er geen muziek meer worden gedraaid. Ik vond die beslissing van de AVRO-top destijds best moeilijk te accepteren. Vooral de muziek heb ik erg gemist. Regisseur Peter Belt zocht altijd briljante plaatjes uit die mooi aansloten bij de gestelde vragen of de gegeven antwoorden. Associatief creatief. 

Nu was het: alleen verhalen van luisteraars. Ik verzon elke week een onderwerp waarover mensen dan konden bellen met hun verhalen. De AVRO deed niet zomaar wat, men heeft echt met de beste bedoelingen geprobeerd om iets nieuws uit te proberen op de radio: talkradio in de nacht. Er zat een idee achter, het nieuwe format sloot beter aan bij de missie die de AVRO zichzelf recentelijk had gesteld. Bovendien was men van mening dat het antwoord op al die luisteraarsvragen tegenwoordig binnen een paar seconden gegoogled kon worden. Dus was Nachtdienst uit te tijd.

Maar goed, hoe zit dat met die cultus. Luisteraars van het programma hadden ook contact met elkaar buiten het programma om. Er waren diverse chatkanalen waarin simultaan met de uitzending werd gebabbeld over het programma. Maar ook gedurende de week gebeurde daar het één en ander. Dat liep soms uit de hand, en er ontstonden enorme ruzies. Die ook weer werden bijgelegd, meestal. Er was nog meer. In Utrecht bijvoorbeeld, een kringetje mensen dat telefonisch met elkaar contact had, tijdens en na de uitzending. Er waren mensen die elkaar brieven en kaartjes stuurden met daarop ideeën voor vragen voor de week erop. Er waren luisteraars die elke week (ja, echt elke week) de opname van de Nachtdienst (6 uur) terugluisterden en bij elk blokje een commentaar schreven of mondeling doorbelden op ons antwoordapparaat. Brieven, ik kreeg er elke week een paar dozijn. Elke maandag was de producer wel even druk met verwerken van alle reacties van luisteraars. Foto's in de post, zodat ik 'kon zien tegen wie je het had.' Dat bedoel ik met cultus.

Na de verandering veranderde alles. Er kwam kritiek, veel en hard. Soms onterecht en op de man. Soms terecht. Een bekende radio- en televisiepresentator mailde me: 'Beste Martijn, ik vind je een toppresentator maar met de nieuwe formule hebben jullie alle spanning uit het programma gehaald. Het stellen van de vraag en wachten op het beste antwoord. De prikkel om te blijven is er niet meer. Ik heb het geprobeerd maar ik kan er niet meer naar luisteren. Sorry.'

Als ik heel eerlijk ben was ik het eens met deze reactie. Ik heb met hart en ziel de 'nieuwe' Nachtdienst gepresenteerd, echt waar. Maar het was het niet meer, het echte sprankelende was eraf. Ik geloof namelijk helemaal niet dat je tegenwoordig het antwoord op elke vraag kunt googelen en, belangrijker, ik geloof, paradoxaal, niet dat die vragen het programma zo uniek maakten.

Een voorbeeld: op een nacht belde een dame met de vraag hoe je bloedvlekken uit een witlederen jasje kon krijgen. Na enig doorvragen bleek dat het hier het jasje van mevrouw  haar kleindochter betrof. Het meisje had de hele zomer gewerkt om te sparen voor dit witte jasje en werd op een avond van haar fiets geslagen door een stel donken onverlaten. De bloedvlekkenvraag was het verhaal niet, de kleindochter wel. Luisteraars kwamen met juridisch advies om de daders te kunnen vervolgen en haalden terloops het geld op om een nieuw jasje te kunnen kopen. Dat gaat je dus met Google niet lukken. 



Er zijn meer voorbeelden die mijn stelling onderbouwen dat Nachtdienst-oude stijl een uniek programma was, ook in het internet tijdperk. Wat te denken van een bejaarde dame die niet wist hoe een kuisheidsgordel eruit zag? Dat antwoord heb je binnen een minuut gevonden op het web maar zonder Nachtdienst hadden we nooit kunnen beleven dat een SM-meesteres haar diensten aanbood aan het complete studioteam. 

Elke week opnieuw werd ik verrast door de vragen: 

'Waarom hebben mannen tepels?'

'Er zit een krekel onder mijn boekenkast te tsjilpen, ik wil hem niet doodmaken maar hij moet wel weg, hoe?!'

Of Martin Gaus, (de echte?), die met de meest bizarre dierentips kwam: 'Pak de kat bij zijn staart en slinger hem drie keer boven uw hoofd in het rond, daarna zal hij niet meer in zijn etensbak plassen...' En meneer Azman, elke week present om vragen te beantwoorden en een pleidooi voor kernenergie te houden. Wat te denken van mevrouw Thomeer, gedichten en spreuken passend bij de sfeer van de betreffende nacht reciterend?

Ik kan nog even doorgaan, taboes waren er niet en dat hebben we geweten ook. Dankzij een verbaasd liefdespaar, weet ik nu alles over orgasmes: 'We hadden net seks en mijn vriendin had een spuitend orgasme, is dat normaal en zo ja hoe werkt dat?' En in dezelfde categorie: 'Kan een transseksueel klaarkomen?' 

Natuurlijk kan je heel veel dingen opzoeken op het net. Juist zaken als vrouwelijke ejaculatie of hoe je met de in zijn etensbakje plassende kat moet omgaan. Maar als die luisteraars niet gebeld maar gegoogled hadden dan waren we een hoop mooie radio misgelopen. En zeg nou zelf: een net tot vrouw omgebouwde man die naar de radio belt om licht besmuikt uit te leggen hoe haar eerste vrouwelijke orgasme in zijn werk ging, daar heb je toch veel meer aan dan een paar plaatjes en filmpjes op internet?

Ik heb gehoord dat op het tijdstip van Nachtdienst BNN met een sex-programma op Radio1 komt. Misschien kan ik gerust zijn en accepteren dat zoiets een waardige opvolger is. En ontstaat er rond dat programma een nieuwe cultus.